Waarom de controller onmisbaar is in de transformatie van de huisartsenzorg

In theorie biedt het Integraal Zorgakkoord (IZA) een duidelijke route naar toekomstbestendige zorg. In de praktijk ligt de werkelijkheid weerbarstiger. Ook in de huisartsenzorg, waar veel initiatieven ontstaan buiten het zicht van IZA-labels of rapportages.

Tony Groenewoud, business controller bij EIFFEL Healthcare, ziet het van dichtbij: "Gesprekken met zorgverzekeraars gaan in de praktijk over drie sporen: de reguliere zorg, de samenwerking in de keten en de IZA/AZWA‑transformaties. Die lopen vaak door elkaar, waardoor de koppeling met IZA in plannen of gesprekken niet altijd expliciet zichtbaar is. Juist dan is het belangrijk dat je als controller naast je manager staat."

Als controller bij een regionale huisartsenorganisatie (RHO) ziet Tony hoe nieuwe vormen van samenwerking, ketenzorg en substitutie ontstaan. Maar niet altijd worden ze als ‘IZA-doelstelling’ benoemd. "Veel afspraken met verzekeraars worden gemaakt om de zorg te verbeteren, niet om een vinkje bij IZA te zetten." Dat maakt sturing ingewikkeld. Want als niemand het label gebruikt, hoe monitor je dan het effect? "De transformatie gebeurt wel, maar je moet goed kijken om haar te herkennen."

Monitoren begint bij begrijpen

Controllers zien vooral cijfers: kosten, opbrengsten, inhuur, verzuim, registratie. Maar de echte verandering speelt vaak daarbuiten. "De werkelijke impact zie je in de spreekkamers van de huisartsen en praktijkondersteuners. Dit is terug te zien in consulten, verwijzingen en wachttijden. En die cijfers komen vaak pas veel later of zitten in andere systemen."

Daarom begint goed monitoren voor Tony niet in Excel, maar in het gesprek met projectleiders en managers. Zij kunnen het beste duiden of de cijfers kloppen met de werkelijkheid.

Van doorrekenaar naar partner

De rol van controllers verandert. Niet meer alleen rekenen, maar meedenken. Niet wachten op een verzoek, maar zelf signaleren. "Je moet cijfers kunnen vertalen naar keuzes die logisch zijn voor mensen die niet financieel zijn. Daarnaast vraagt het dat je als controller naast de manager of projectleider staat, en niet erachter."

Idealiter sluit een controller standaard aan bij transformatie‑overleggen. "In de praktijk word ik nu vooral ingeschakeld zodra het over cijfers of berekeningen gaat. Maar juist eerder aanhaken helpt om de beweging beter te begrijpen."

Een voorbeeld? "Transformaties worden ondersteund door Business Cases waarin de effecten van de transformatie worden doorgerekend. Dit kan leiden tot ingewikkelde rekenmodellen die niet altijd even transparant zijn", vertelt Tony. "Als controller kun je dan het verschil maken door vragen te stellen, aannames te toetsen bij de managers en vertalingen te maken naar de praktijk. Hiermee zorg je ervoor dat de transformatie inhoudelijk kan worden uitgevoerd en kan worden gemonitord."

Wat werkt in de praktijk?

Goede samenwerking betekent volgens Tony vooral: eerlijkheid, timing en betrokkenheid. Ook helpt het om als controller actief contact te zoeken met collega‑controllers uit andere regio’s. "Iedereen werkt aan vergelijkbare opgaven, en door kennis te delen voorkom je blinde vlekken."

Handvatten voor controllers in de eerstelijn

• Haak vroegtijdig aan bij overleggen met zorgverzekeraars of andere financiers, zodat je zicht krijgt op het volledige regionale beeld.
• Vertaal modellen naar begrijpelijke keuzes
• Toets elke conclusie bij de inhoud
• Wees kritisch én constructief
• Bouw een netwerk, ook buiten je regio

Conclusie: niet aan de zijlijn, maar aan tafel

IZA vraagt om nieuwe manieren van sturen, samenwerken en denken. Controllers kunnen daarin ook verschil maken, mits ze actief positie kiezen.