3 min leestijd
De omzetting naar het omgevingsplan: meer dan regels overzetten
- EIFFEL
Veel gemeenten zijn inmiddels begonnen met de omzetting van bestemmingsplannen naar één omgevingsplan. Op papier is de opdracht helder. In de praktijk blijkt hij weerbarstiger dan vaak vooraf wordt aangenomen. De meest gemaakte inschattingsfout? Dat de omzetting vooral een technische exercitie is. Een regel uit het bestemmingsplan verplaatsen naar een andere plek binnen het omgevingsplan. Gemeenten die vanuit dat vertrekpunt starten, lopen vroeg of laat vast. De omzetting van de regels vraagt ook veel kennis ten aanzien van de omgevingsplansystematiek en de technische doorwerking van de regels.
Het omgevingsplan is geen verzameldocument. De systematiek wijkt fundamenteel af van die van bestemmingsplannen. Regels veranderen niet alleen van plek, maar ook van functie en samenhang. Daarnaast maken ze maken onderdeel uit van een bredere beleidscyclus, waarbij het vanuit de Omgevingswet de bedoeling is dat beleid, regelgeving, uitvoering en monitoring met elkaar verbonden zijn.
Keuzes maken
Dat vraagt om keuzes. Juridisch, organisatorisch en procesmatig. Daarvoor is een goed begrip van de systematiek van het omgevingsplan en de Omgevingswet onmisbaar. Zonder die kennis is het niet mogelijk om zorgvuldig te beoordelen welke plaats een regel in het omgevingsplan moet krijgen, hoe deze samenhangt met andere regels en of de gekozen formulering juridisch houdbaar én uitvoerbaar is in de praktijk.
In grotere steden is de opgave om de vele bestemmingsplannen te harmoniseren tot één omgevingsplan omvangrijk. Daarbij moeten keuzes worden gemaakt over hoe bestaande regels worden geharmoniseerd en ingepast in de systematiek van het omgevingsplan.
Zo zagen we in Amsterdam dat in bestemmingsplannen het begrip voorzieningen voor uiteenlopende functies, zoals onderwijs, zorg, welzijn, sport en cultuur, werd gebruikt. Die functies moeten ook in het omgevingsplan mogelijk blijven, maar de regeling kan niet één-op-één worden overgenomen. Binnen de systematiek van het omgevingsplan worden de verschillende functies uit het begrip gekoppeld aan meerdere regels. Waar in het bestemmingsplan één regeling volstond, zijn in het omgevingsplan meerdere regels nodig om dezelfde gebruiksmogelijkheden te behouden.
Hoewel de opgave in grote steden als Amsterdam door de omvang en complexiteit uitzonderlijk is, spelen vergelijkbare vraagstukken ook in kleinere gemeenten. Ook daar moeten keuzes worden gemaakt over de inrichting van het omgevingsplan en de manier waarop bestaande regels daarin worden opgenomen. Het verschil is vooral dat die keuzes vaak met minder capaciteit en minder specialistische kennis moeten worden gemaakt.
Vooruitgang vraagt om een goede basis
De ervaring bij verschillende gemeenten laat zien dat het loont om aan de start tijd te investeren in de systematiek van het omgevingsplan. De keuzes die ten aanzien van de systematiek worden gemaakt, werken door in het gehele proces. Een zorgvuldige afweging aan de voorkant voorkomt dat dezelfde vraagstukken later opnieuw moeten worden uitgezocht of heroverwogen.
Juist daarom zijn inhoudelijke afstemming en gezamenlijke kennisopbouw geen extra stap in het proces, maar een belangrijke voorwaarde voor een efficiënte en consistente omzetting. Dat geldt niet alleen voor grote gemeenten als Amsterdam. Juist in kleinere gemeenten, waar vaak minder capaciteit en specialistische kennis beschikbaar zijn, is het delen van kennis en ervaringen van enorme toegevoegde waarde.
Samenwerking is het echte omslagpunt
De Omgevingswet veronderstelt intensieve samenwerking tussen beleid, de juridische regels, vergunningverlening en handhaving. In veel gemeenten zijn deze disciplines gescheiden georganiseerd.
Beleidsmedewerkers schrijven niet langer alleen beleid, juristen niet langer alleen juridische regels en vergunningverleners zijn niet pas aan zet aan het einde van het traject. Die verschuiving vraagt om andere werkvormen, nieuwe overlegstructuren en duidelijke afspraken over besluitvorming.
Dat schuurt. Niet zelden ontstaan discussies over interpretatie, formulering en consequenties. Tegelijkertijd ligt juist daar de sleutel tot een omgevingsplan dat juridisch houdbaar én uitvoerbaar is.
Een goede start maakt het verschil
Voor gemeenten die nog aan het begin staan – of inmiddels een eerste fase achter de rug hebben – laat de praktijk zien hoe bepalend de eerste keuzes zijn. De beslissingen die aan het begin worden genomen, werken door in het verdere proces.
De komende jaren zijn nodig om:
- kennis op te bouwen over de systematiek van het omgevingsplan,
- bewuste keuzes te maken in aanpak en volgorde,
- en samenwerking tussen disciplines structureel te organiseren.
Gemeenten die die investering serieus nemen, houden meer regie op het proces. Niet alleen juridisch, maar ook organisatorisch en bestuurlijk. Daarmee wordt het omgevingsplan geen papieren verplichting, maar een werkbaar instrument voor de lange termijn.
