Het verhalen van nadeelcompensatie onder de Omgevingswet: dit moet u weten

Wat is nadeel onder de Omgevingswet?

Schade treedt pas op na een rechtmatig besluit. Wanneer géén besluit nodig is, geldt de kennisgeving van het bevoegd gezag of de start van de activiteit als schade-moment. Daarmee verschuift de focus van planvorming naar feitelijke uitvoering — met gevolgen voor kostenverhaal.

Publiekrechtelijk verhalen: wat mag wel en niet?

Kostenverhaal is mogelijk via het omgevingsplan. Dit geldt alleen voor kostensoorten in bijlage IV van het Omgevingsbesluit. Nadeelcompensatie valt onder kostensoort A11. Voor plannen zonder tijdvak is vastlegging in de vergunning niet toegestaan.

Privaatrechtelijk verhaal: hoe regel je dat goed?

Op grond van art. 13.3c Ow mag een schadevergoedingsovereenkomst worden gesloten. Bij kostenverhaal (art. 13.13 Ow) kan dit via een anterieure overeenkomst. Wordt betaling uitgesteld, dan is een bankgarantie verplicht, tenzij expliciet anders overeengekomen.

Kan een schadevergoedingsovereenkomst verplicht worden?

Ja, mits dit bijdraagt aan de uitvoerbaarheid van het plan. Ontbreekt compensatie bij mogelijke schade, dan kan sprake zijn van strijd met een evenwichtige toedeling van functies — en dus reden om een vergunning te weigeren.

Wanneer is een bankgarantie nodig?

Alleen verplicht bij uitgestelde betaling in een kostenverhaalsovereenkomst. Bij een schadevergoedingsovereenkomst is het niet verplicht, maar het verhoogt wel de zekerheid dat een plan uitvoerbaar is.

Mag een financiële zekerheid als voorwaarde in een vergunning?

Nee. Artikel 13.5 Ow verwijst naar artikel 8.5 en 8.6 Ob. Nadeelcompensatie valt daar niet onder. De financiële zekerheid mag dus niet als vergunningvoorwaarde worden opgenomen.

Hoe om te gaan met lange termijnen tussen plan en uitvoering?

Sluit de overeenkomst pas bij vergunningverlening of start activiteit, niet direct na vaststelling van het omgevingsplan. Zo voorkomt u onnodige bankgaranties die jaren geldig moeten blijven.

Welke activiteiten moeten vergunningsplichtig zijn?

Overweeg alleen vergunningsplicht voor activiteiten waarbij schade boven het wettelijk forfait (4% NMR) uit kan komen. Kleinere projecten (bijv. dakkapellen) kunnen vergunningvrij of meldingsplichtig blijven.

Mogen schadebedragen via leges worden verhaald?

Nee. Artikel 229 Gemeentewet staat alleen leges toe voor diensten die daadwerkelijk door het gemeentebestuur zijn geleverd. Schadevergoeding valt daar niet onder.

Kan het via een kostenverhaalsbeschikking?

Alleen bij waterbeheer, op basis van art. 13.3d Ow en art. 8.1a Ob. Voor andere vormen van nadeelcompensatie is dit niet toegestaan.

Conclusie

De Omgevingswet verschuift het moment van schade naar de uitvoeringsfase. Zorg daarom dat afspraken over nadeelcompensatie aansluiten op dat moment. Sluit overeenkomsten pas af als de uitvoering concreet wordt — en wees terughoudend met vroege garanties.