2 min leestijd
Participatiewet in balans: meer maatwerk, meer vertrouwen
- Team EIFFEL
De Participatiewet verandert. Minder complex, meer oog voor de mens: dat is de kern van het wetsvoorstel ‘Participatiewet in balans’, gepland voor 1 januari 2025. Maar participatieprofessionals wachten niet op wetswijzigingen — ze passen nu al maatwerk toe. Wat vraagt dat van de praktijk? En hoe blijven we daarin rechtvaardig én efficiënt?
De menselijke maat schuift steeds centraler naar voren in beslissingen binnen het Sociaal Domein. Steeds meer rechters kijken bij besluiten of er geen minder ingrijpend alternatief is, gebaseerd op het evenredigheidsbeginsel. Ray Geerling, adviseur en trainer bij Kenniscentrum Sociaal Domein, vat het scherp samen: “Waarom bestaat die wet? Wat willen we ermee bereiken? Het draait om oog voor individualiteit en de vrijheid om maatwerk te leveren, als dat nodig is voor het doel.”
Ook binnen gemeenten beweegt het al. Beleidswijzigingen lopen vooruit op de wetsaanpassing, en ambtenaren worden aangemoedigd om in individuele gevallen mee te denken. PinarMermer, Juridisch Adviseur Sociaal Domein bij EIFFEL, ziet dat dagelijks. “We verliezen soms zaken waarin de kaders glashelder zijn, maar hoe groter het nadeel voor de inwoner, hoe meer gevraagd wordt om mee te denken en oplossingen te zoeken.”
Maatwerk én rechtvaardigheid
Maatwerk klinkt mooi, maar brengt risico’s. Ongelijkheid dreigt als regels te rekbaar worden. “Zonder duidelijke kaders ontstaat willekeur,” waarschuwt Mermer. Geerling benadrukt dat de balans tussen ruimte voor de professional en behoud van het wettelijke kader cruciaal is. Te veel maatwerk kan de rechtsgrondslag ondermijnen.
Automatiseren om ruimte te maken
Maatwerk vraagt tijd – en dat betekent werkdruk. Geerling ziet kansen in automatisering: “Als we het bulkwerk automatiseren, komt er tijd vrij voor de complexe situaties die vragen om een individuele aanpak.”
Concrete voorbeelden uit de praktijk
Mermer deelt hoe maatwerk eruitziet: “Als iemand niet kan aantonen wat hij verdiend heeft, wordt nu vaak het hele bijstandsbedrag teruggevorderd. Ik stel dan een fictief loon op, gebaseerd op gewerkte uren en gebruikelijke salarissen. Zo beperk je de terugvordering tot een eerlijk bedrag dat inwoners meestal accepteren.”
Blijven toetsen en leren
De wetswijziging is een eerste stap, maar de echte uitdaging zit in hoe participatieprofessionals de veranderende wereld vertalen naar hun werk. Geerling: “De charme van het Sociaal Domein is dat je meebeweegt met maatschappelijke veranderingen. Het regelmatig toetsen van hoe we besluiten nemen is essentieel.”
