Van valpreventie naar integraal ouderenbeleid

Vanuit haar rol als consultant bij EIFFEL begeleidde Alina Kuiper, senior beleidsadviseur in het sociaal domein, het project. Ze zag van dichtbij hoe een technische maatregel als valpreventie kan uitgroeien tot een onderdeel van de structurele samenwerking tussen gemeente, zorg, welzijn en sport. “Uiteindelijk ging het niet alleen om vallen voorkomen, maar om een bijdrage leveren aan het versterken van het hele netwerk rond ouderengezondheid.”

De praktijk: valpreventie als startpunt voor integratie

De ketenaanpak valpreventie in Nijmegen was onderdeel van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), dat inmiddels doorloopt in IZA. De aanleiding was helder: het stijgende aantal valincidenten onder ouderen, met grote impact op kwaliteit van leven en zorgkosten.

“De gemeente schakelde de GGD in om een projectleider aan te stellen. Mijn rol als beleidsadviseur was om te zorgen dat de projectleider het programma ook echt kon ‘laten landen’ in het werkveld”, vertelt Alina. De aanpak richtte zich op drie groepen: mensen met een hoog valrisico, mensen die baat hebben bij training, en mensen die al voldoende bewegen. De interventies varieerden van tests en trainingen tot doorverwijzingen naar beweegactiviteiten in de wijk.

Maar om echt impact te maken, was samenwerking noodzakelijk. “Je moet huisartsen, buurtsportcoaches, welzijnswerkers en zorgprofessionals betrekken. En zorgen dat ze dezelfde taal spreken.”

De uitvoering gebeurde wijkgericht, met lokale werkgroepen en gezondheidsevenementen. Zo ontstonden waardevolle kruisverbanden: een valpreventietest werd een gesprek over beweegarmoede, sociale isolatie of woningaanpassing.

De les: van losse interventie naar integraal beleid

Wat begon als een afgebakend programma, groeide uit tot een bredere beweging. “We zagen dat als je het goed doet, ook ouderenwerk aanhaakt. En dat je dan valpreventie kunt koppelen aan gymnastiekgroepen of zelfs woningaanpassing.”

Toch was het niet zonder uitdagingen. De spreiding over wijken vergde veel coördinatie. De doelgroep met een lagere sociaaleconomische positie bleef lastig bereikbaar. En de financiering – vanuit tijdelijke regelingen als GALA en IZA – beperkte de lange termijnvisie. 

Volgens Alina is het belangrijk om het bredere doel voor ogen te houden. “Dit gaat niet alleen om beleid. Het gaat erom dat ouderen langer zelfstandig kunnen leven. Valpreventie is daar een tastbare en effectieve ingang voor. Maar dan moet je het wel verbinden aan je bredere welzijns- en zorgstructuur.”

Ook de verbinding met wonen is essentieel. “Drempels, losliggende snoeren, smalle gangen. Dat zijn risicofactoren die je met kleine ingrepen kunt wegnemen. Toch is woningaanpassing vaak geen vast onderdeel van het preventiebeleid. Daar ligt echt nog winst.”

Tot slot: lokaal beleid dat werkt, begint bij mensen die elkaar kennen

Wat kunnen andere gemeenten leren? “Begin klein, maar denk groot”, zegt Alina. “Zorg dat je lokale netwerk staat: buurtsportcoaches, huisartsen, wijkverpleegkundigen, woningcorporaties. Laat ze samen kijken waar we tegenaan lopen, wie we kunnen betrekken en wat we structureel kunnen organiseren.”

Want uiteindelijk zit de kracht niet in het project, maar in de verbinding. “Als iedereen zijn deel blijft doen, wordt valpreventie geen tijdelijk programma, maar een vanzelfsprekend onderdeel van ouderenzorg. En dat is precies wat IZA beoogt: gezondheid versterken voordat zorg nodig is.”